چهارشنبه سوری و نوروز

گفت و گو با برنامه دیدگاه ها و اندیشه های رادیو ونکوور. نقد نگاه آیت الله مطهری در مورد چهارشنبه سوری. مواضع سیاسی گوناگون. قرآن در سفره هفتسین. تضاد جمهوری اسلامی و مراسم نوروزی.
فاایل صوتی: با سرعت معمولی
با سرعت پائین برای ایران
متن مصاحبه:

– جناب آقای شهبازخانی به شما شب بخیر می گویم.

– درود به شما و شنوندگان عزیز. از این فرصت استفاده می کنم سال جدید را به همه دوستان تبریک می گویم.

– صحبتهای آقای مطهری را شنیدید که مخالف چهارشنبه سوری بودند. نظر شما درباره چهارشنبه سوری چیست؟ آیا پریدن از روی آتش کار درستی است؟

– من صحبتهای آقای مطهری را قبلاً هم شنیده بودم. مطلبی که ایشان اشاره می کنند به این شکل است که چهارشنبه سوری را می گویند که چون پدران ما این کار را انجام می دادند و، واژگانی استفاده می کنند که حالا من نمی خواهم ادبیات ایشان را تکرار بکنم؛ می گویند که کار درستی نیست. نگاه خود آقای مطهری به مسائل یک نگاه سنتی است. یعنی ایرادی که ایشان به چهارشنبه سوری می گیرند از یک نگاه مدرن نیست. اگر که شما به قیافه آقای مطهری نگاه بکنید از سر تا پای ایشان بر مبنای همان سنت هایی است که ایشان می گویند پدران ما آنچنان بوده اند و آنچنان بوده اند در نتیجه بایستی دید که اول این به چه منظوری صورت می گیرد. اشکالی که در صحبت ایشان وجود دارد این هست که نفی چهارشنبه سوری را در اثبات چیزی دارند بیان می کنند که خود آن چیز دست کمی از چهارشنبه سوری ندارد. لااقل با نگرشی که خودشان دارند را نقل می کنند. اما در این زمینه که شما فرمودید که آیا پریدن از روی آتش کار درستی است یا نیست؟ این یک سنت است. سنت ها بر پایه یک چیز عقلانی نیست یا منطقی نیست. بلکه جهت دادن هویت به آن جامعه و انسانها است. از این بابت که از روی آتش پریدن و چهارشنبه سوری را انجام دادن یا مراسم نوروزی را به جای آوردن برمی گردد به هویت ما به عنوان افرادی که ایرانی هستیم.

– بله تشکر می کنم آقای شهبازخانی شما اشاره کردید به اینکه آقای استاد مطهری سر تا پای ایشان تشابهی با وضعیت پدران ما داشته شما به چه قسمتی اشاره می کنید؟ منظورتون از این صحبت چه بود؟

– منظور بنده این هست که ایشان عمامه روی سرشان است عبا روی دوششون است. قبا بر تنشان است. نعلین بر پایشان است. یک همچین فیگوری، راجع به یک چیزی صحبت می کند می گوید که چون که این سنتی است در نتیجه غلط است. اگر که یک چنین چیزی باشد، شما اصلا سر تا پایتان غلط است. حالا از آن لباسی که پوشیده اید گرفته تا آن تفکراتی که این لباس را بر تن شما کرده.

– به دلیل اینکه خود این لباسها سنتی است منظورتان است.

– منظور من این هست که حتی اگر که شما بخواهید سنت را نقد بفرمایید، بایستی با یک دید مدرن به این مسئله نگاه بکنید. حالا اگر که یک آدمی که با نفی سنت می خواهد به مدرنیته برسد از آن زاویه مسئله را مورد بررسی قرار می داد، بنده می توانستم بپذیرم و بگویم که بله ایشان از نگاه مدرن دارند سنت را نقد می کنند. اما متاسفانه بنده نمی توانم این را در مورد آقای مطهری بگویم. ایشان می فرمایند به علت سنتی بودنش اشتباه است. ایشان برای تایید سنتی دیگر یک سنت دیگری را دارند نفی می کنند و آن چیزی را هم که ایشان جایگزین می کنند همچین چیز مدرنی نیست.

– آقای شهبازخانی ما شاهد تحریکات بیشتر سیاسی در مورد چهارشنبه سوری هستیم. این تحریکات را شما چگونه ارزیابی می کنید؟

– من فکر می کنم که اگر که ما بخواهیم مواضع سیاسی را در مورد چهارشنبه سوری مورد بررسی قرار بدهیم بایستی ببینیم که چه نگرشی دارد به این مسئله نگاه می کند. پاره ای از قشرهای سیاسی که دنبال جنگ مسلحانه و سرنگونی فوری و فوتی جمهوری اسلامی هستند و جمهوری اسلامی که خواهان حفظ حکومت از طریق به کار گیری زور و اسلحه و نظامی گری است. اینها هر دو یک نگرش را به چهارشنبه سوری دارند. یعنی تلاش می کنند که از این پدیده تاریخی و از این سنت دیرینه ای که ماهیتی ملی دارد یک جنگ پادگانی راه بیاندازند. اما بسیاری از نگرش های دیگر، چهارشنبه سوری را برای حفظ هویت ایرانی مطرح می کنند و تلاش می کنند که با پاسداشت از روزهایی که ملی و میهنی است، بخش سکولار تاریخ ما را، بخش سکولار فرهنگ ما را گسترش بدهند و در مقابل یک تفکر و هجوم نظامی و سیاسی جمهوری اسلامی به فرهنگ ملی آورده مقاومت بکند.

– آقای شهبازخانی در مورد بودن یا نبودن قرآن سر سفره هفت سین اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. بعضی ها اعتراض می کنند چرا قرآن می گذارید باید حافظ باشد بعضی ها می گویند باید شاهنامه باشد. بعضی ها می گویند چرا قرآن نگذاشتید چرا شاهنامه یا دیوان حافظ را چرا گذاشتید؟ نظر شما نسبت به این قضیه چه هست؟
– این برمی گردد به سنت؛ یعنی مثل این می ماند که من بگویم چرا شما از روی آتش پریدید و از روی خاکستر نپردید. یا چرا شما قاشق زنی کردید یا نکردید؟ به این علت که در گذشته در سر سفره هفت سین هفت ماده که سین بوده می گذاشتند، در کنار آن چیزهای دیگری که سین ندارد نظیر آینه نظیر شمع یا امثالهم را قرار می دادند، ضمناً کتاب آسمانی خودشان را هم قرار می دادند. حالا افرادی که مسلمان بودند قرآن می گذاشتند کسانی که مذاهب دیگری را داشتند انجیل یا تورات یا حتی کتابهای دیگر نظیر شاهنامه یا حافظ می گذاشتند و این به نظر من موردی ندارد که ما بخواهیم بهش بپردازیم. پاره ای از نگرش ها فکر می کنند که با از بین بردن قرآن می توانند به دموکراسی برسند؛ در حالی که اصلاً چنین چیزی نیست. یعنی من حمایت می کنم از هر خانواده ای که بخواهد قرآن را بر سر سفره هفت سین خودش داشته باشد. آنها اعتقاد دارند و اینها مسائل مقدس هست؛ مذهبی است. و از آنجایی که در حیطه خصوصی افراد قرار می گیرد و بر سر سفره آنها هست و از این به عنوان یک پدیده سمبلیک دارند استفاده می کنند؛ نه تنها ما بایستی حضور قرآن بر سر سفره هفت سین برای مسلمانان را به رسمیت بشناسیم؛ بلکه یک گام بایستی جلوتر برویم و به حضور قرآن آنها بر سر سفره هفت سینشان یا انجیل دیگری یا تورات دیگری بر سر سفره هفت سینش احترام بگذاریم.

– حالا آقای شهبازخانی شاید کسی علاقه مند باشد فقط حافظ را داشته باشد یا شاهنامه را داشته باشد. اصلاً قرآن را نمی خواهد سر سفره بگذارد.

– هیچ اشکالی ندارد اون هم به همین شکل باید احترام گذاشت.

– یعنی نباید تحت فشار گذاشت مردم را نه آن چیزی که من می گویم را گوش بدهید.

– احسنت، بسیار کار نادرستی است. هم از لحاظ سیاسی نادرست است به این دلیل که آنانی که برای رسیدن به یک حکومت سکولار یا برای رسیدن به آزادی یا دموکراسی؛ اسلام ستیزی سیاسی می کنند دچار خطای سیاسی هستند. یعنی من بسیار مخالف هستم نسبت به این که ما بخواهیم دین مردم را، ایمان مردم را، بنا به دلایل سیاسی بهش حمله بکنیم. اگر که شما می خواهید قرآن را نقد بکنید، لای قرآن را باز بکنید، مطالبش را بخوانید و آن موقع آن مطالب را نقد بکنید. در یک گفتگوی اینتلکتوئلی. این فرق می کند با اینکه من بخواهم مخالفت بکنم با اینکه شما حق ندارید قرآن را بر سر سفره خودتان بگذارید. این بر خلاف سکولاریسم هم هست. به این معنا که چون آنجا قرآن در حیطه خصوصی است و جنبه سمبلیک دارد هر کسی حق دارد هر کتابی که می خواهد بر سر سفره خودش داشته باشد و من حمایت می کنم.

– آقای شهبازخانی شما توی سفره هفت سین خودتون چه چیزهایی را می گذارید؟

– من همان هفت سین منتهی الانه اگر که شما بخواهید هفت سین من را نگاه بکنید هنوز هم تشکیل نشده اما فکر نکنم به چهار تا سین هم برسد.

– پس سه سین و نصفی در حقیقت دارید.

– از لحاظ کتاب که اگر که می خواهید بفرمایید؛ معمولا حافظ می گذارم.

– بسیار عالی من نظرم این بود که شما را تفتیش عقاید بکنیم که کردیم. البته شما چون یک شخص اجتماعی و سیاسی هستید شما در حقیقت عمومی هستید. برای همین است که سوال کردم. آیا جمهوری اسلامی موفق خواهد شد که نوروز را از مردم بگیرد؟

– تلاش بسیار زیادی کرده است. نه تنها نوروز. بلکه چهارشنبه سوری و بسیاری از سنت های ملی دیگر ما را به انواع و اقسام گوناگون. اما تاکنون که می بینید داریم لحظه شماری می کنیم برای سال تحویل. داریم لحظه شماری می کنیم برای چهارشنبه سوری و این موارد را دولت ها نمی توانند از بین ببرند. اتفاقاً تلاش هایی که جمهوری اسلامی در این راه کرده است تا کنون نه تنها موفق نبوده بلکه نتیجه عکس داده. یعنی شما در اوایل انقلاب 57 می بینید که چهارشنبه سوری به صورت عادی و معمولی مثل سالیان گذشته همواره برگزار می شد. تا اینکه در این اواخر اعلام کردند که چهارشنبه سوری ممنوع. و از آن سال به بعد ما دیدیم که ترقه یک دفعه پیدا شد یک آتش فشانی هایی در خیابان راه افتاد. و از این جور چیزها. اصلاً خطرناک شد. یک سال هم تعداد زیادی را زندان کردند. بعد از آنکه دیدند نمی توانند جلوی مردم را بگیرند، جاهای مشخصی را معین کردند که افراد بروند آنجا چهارشنبه سوری را برگزار بکنند. باز هم موفق نشدند. در هر صورت چهارشنبه سوری یک خار چشمی شده است برای جمهوری اسلامی. نوروز خار چشمی شده است برای جمهوری اسلامی و این در حقیقت رمز موفقیت ادامه حیات ایرانیان است در طی تاریخ.

– سوال من این بود که آیا جمهوری اسلامی موفق میشود که نوروز را از مردم بگیرد یا چهارشنبه سوری، به این موفقیت خواهد رسید یا نه؟

– این موفقیت وقتی به نتیجه خواهد رسید که من و شما به این نتیجه برسیم که چهارشنبه سوری را نگیریم. صحبتی که آقای آیت اله مطهری می فرمودند. اگر که ما به آن نتیجه برسیم بله جمهوری اسلامی موفق خواهد شد. اما مسئله این است که آن استدلال آقای مطهری نادرست است. عملکرد جمهوری اسلامی نادرست تر و پایبندی ایرانیان به فرهنگ کهن و غنی و پربار خودشان و سکولار خودشان بسیار قوی تر. و به همین دلیل نتنها جمهوری اسلامی، بلکه هیچ حکومت دیگری نمی تواند هویت ملی ایرانی را از ایرانی بگیرد.

– تشکر می کنم. برمی گردیم.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s